HISTORIA STALOWEJ WOLI

Choć Stalowa Wola uzyskała prawa miejskie dopiero 1 kwietnia 1945r. , przez cały ten czas była i jest miejscem gdzie krzyżowały i nadal krzyżują się drogi ludzi różnych grup zawodowych i społecznych.

Historia miasta zaczyna się w drugiej połowie lat 30-tych XX wieku, kiedy to na wykarczowanych terenach wsi Pławo (w odległości kilku kilometrów od żydowskiego miasteczka - Rozwadowa) rozpoczęto w ramach powstającego Centralnego Okręgu Przemysłowego budowę huty stali, nazwaną "Zakładami Południowymi". Początkowo była jednynie osiedlem dla budujących ZP i Elektrownię "Ozet", a później dla pracowników tych zakładów. Przy budowie zastosowano wiele innowatorskich wtedy rozwiązań, np. w większości mieszkań instalowano telefony i system centralnego ogrzewania.

Centralny Okręg Przemysłowy

Już w latach 20-tych planowano skoncentrowanie w widłach Wisły i Sanu przemysłu zbrojeniowego. Obszar ten nazywano wtedy "trójkątem bezpieczeństwa", jako teren znajdujący się poza zasięgiem lotnictwa radzieckiego i niemieckiego.

Centralny Okręg Przemysłowy obejmował swoim zasięgiemobszary obecnego województwa świętokrzyskiego, podkarpackiego, lubelskiego, małopolskiego oraz częściowo mazowieckiego - Radom. Zgodnie z potrzebami obronności kraju plany zakładały budowę nowych bądź modernizację już istniejących zakładów przemysłu zbrojeniowego.

COP podzielony był na trzy rejony:

A - surowcowy: kielecki
B - aprowizacyjny: lubelski
C - przemysłu przetwórczego: sandomierski

Poszczególne regiony COP uzupełniały się wzajemnie. Region kielecki, bogaty w kopaliny, miał stanowić zaplecze surowcowe; region lubelski miał być zapleczem rolniczym, a region sandomierski bazą energetyczną (ropa naftowa, gaz ziemny, elektrownie wodne). Najważniejsza część położona była w widłach Wisły i Sanu z centrum w Sandomierzu. Rejon ten położony na granicy Polski A i B utożsamiany był właściwie z całym okręgiem ze względu na znaczną liczbę zakładów przemysłowych.

Tempo budowy osiedla było pioronujące. Prace rozpoczęto w 1937 roku i już po roku zaczęto wytapiać stal szlachetną, a w 1939 r. pierwszą armatę. Stalowa Wola była miastem nowoczesnym i chlubą odrodzonego państwa polskiego. Jeszce przed II wojną światową stała się perełką i sercem Centralnego Okręgu Przemysłowego.

Okres II wojny światowej nie był specjalnie pomyślny dla zakładów, wszystkie inwestycje zostały wstrzymane. Ponadto została ona częściowo uszkodzona w ramach działań wojennych, a następnie hitlerowcy wznowili produkcję na własne potrzeby militarne. Pomimo to prężnie działał ruch oporu. Po wojnie "nowe władze" po wycofaniu się Niemców ponownie uruchomiono linie produkcyjne, a także przeprowodzano szereg nowych inwestycji, które w dużym stopniu oparte były na przedwojennych planach.

Zakłady Południowe - budowa

W 1953 roku do rozbudowującej się Stalowej Woli włączono wieś Pławo wraz z przysiółkami. 1 lipca 1953 roku miasto zostało wydzielone jako odrębny powiat miejski i otrzymało status "miasta wydzielonego". 28 września 1973 roku przyłączono Rozwadów, a 1 września 1977 roku sąsiednie wsie Chyły, Swoły, Zasanie i Charzewice.

Kiedy w 1975 roku zlikwidowano powiaty, Stalowa Wola weszła w skład nowo utworzonego województwa tarnobrzeskiego i stała się największym miastem na tym obszarze. Od 1 stycznia 1999 roku jest miastem powiatowym, stolicą powiatu stalowowolskiego. Miasto posiada rozbudowaną sieć placówek rekreacyjnych, sportowych, kulturalnych i oświatowych.

Rozwadów

Rozwadów, który jest obecnie osiedlem Stalowej Woli. Do 28 września 1973 roku był samodzielnym miastem i jednym z ważniejszych węzłów kolejowych w południowo-wschodniej Polsce. Został założony przez Gabriela Rozwadowskiego, który otrzymał przywilej lokacyjny od Jana III Sobieskiego w 1690r. W XVII wieku do Rozwadowa przybywają Lubomirscy, dzięki czemu miasteczko wzbogaca się, m. in. o Klasztor oo. Kapucynów ufundowany przez księcia Jerzego Ignacego Lubomirskiego.

Do początków XX w. drewniana zabudowa miasta była niszczona ciągłymi pożarami i powodziami. Obecna murowana zabudowa pochodzi z roku 1904, kiedy to po ostatnim pożarze wybudowano większość budynków, m. in. kościół parafialny z okazałą wieżą, budynek sądu, poczty i "Sokoła". Na rynku zaś stanęły murowane domki parterowe i piętrowe, kryte blachą i dachówką. W rynku i na głównych ulicach ułożono chodniki.

Do najważniejszych zabytków Rozwadowa można zaliczyć cmentarz parafialny w Rozwadowie który jest o wiele lat starszy od Cmentarza Rakowickiego i Łyczakowskiego.

Warto wspomnieć o tym, że kilkaset lat temu wylewu Sanu, były zgodne z tzw. plamami na Słońcu.

Rozwadów - przed II wojną światową

Pławo

Pławo jest od 1953r. osiedlem Stalowej Woli. Jego historia sięga XV wieku, kiedy to Jakub z Buzanina dał w dzierżawę Pławo Gnieworzowi z Dalewic. Było jedną z najstarszych wsi nad dolnym Sanem.

Na południe od wioski w Przyszowie powstał dwór łowiecki króla Władysława Jagiełły, zbudowany przed 1358 rokiem przez Kazimierza Wielkiego. Ten ostatni umiłował Puszczę Sandomierską do polowań oraz do spędzania wolnego czasu. Król odwiedzał te strony około dwunastu razy.

Pod koniec piętnastego wieku Pławo zaliczane było do wsi królewskich. Według kronikarza Jana Długosza wioska liczyła 17 osadników, 2 komorników z bydłem, 2 rzemieślników, 2 biednych komorników, 5 osadników sołtyskich i 2 myśliwych. Ponadto kmiecie obciążeni byli do oddawania dziesięciny turebskiej.

Legenda o powstaniu wsi Pławo mówi, że prawdopodobnie około 700 lat temu, kiedy wezbrana rzeka utworzyła zator w okolice przybył flisak. Namoknięte tereny uniemożliwiły mu dalszą podróż, dlatego zbudował szałas. Tak się złożyło, że nie popłynął dalej lecz pozostał i założył osadę.

Więcej informacji można uzyskać w Muzeum Regionalnym w Stalowej Woli
http://www.muzeum.stalowawola.pl/